พรสำหรับการครองคู่
โดย: สมศรี สุกุมลนันทน์

อวยพรกันตามฟอร์มว่า ขอให้มีความสุขความเจริญครองคู่กันยืนนาน

เดือนที่ผ่านมาคงมีฤกษ์ดีสำหรับงานมงคลสมรสหลายวัน เพราะได้รับบัตรเชิญหลายราย แต่ละรายมีข้อปลีกย่อยต่างๆกัน บางรายเชิญรดน้ำตอนใกล้เที่ยงแล้ว เชิญรับประทานอาหารกลางวันต่อกันไป บางรายเชิญรดน้ำใกล้ค่ำ แล้วเชิญรับประทานอาหารค่ำ ทุกรายเข้าใจว่าจะให้ความสำคัญแก่การเลี้ยงมากกว่าการรดน้ำ

การรดน้ำทำเป็นการภายในสำหรับญาติผู้ใหญ่ บัตรเชิญเป็นเรื่องการเลี้ยงไม่ระบุการรดน้ำ หลายรายการรดน้ำมีที่บ้าน ไม่ได้ออกบัตรเชิญกันในหมู่ญาติ รดน้ำตอนเช้าตอนค่ำจึงมีงานเลี้ยงในโรงแรม เป็นเรื่องเลี้ยงระหว่างเพื่อนฝูงของคู่บ่าวสาว

น้อยรายจะมีงานเลี้ยงพระและเจริญพระพุทธมนต์เข้ามาเกี่ยวข้องด้วยในตอนเช้าหรือเพล มีเหตุผลว่าเป็นการฉลองเรือนหออย่างธรรมเนียมโบราณ

ส่วนสำคัญที่สุดของการแต่งงานคือการจดทะเบียนสมรส สมัยนี้กลายเป็นงานแทรกจะจดทะเบียนตอนไหนก็แล้วแต่จะสะดวก เชิญเจ้าหน้าที่มาที่บ้าน หรือบ่าวสาวจะพากันไปจดทะเบียนกันเองก็ได้

เช่นเดียวกับพิธีต่างๆที่ปฏิบัติตามๆกันมาเป็นประเพณี ย่อมมีการเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา

ไปงานแต่งงานของหลานย่าและหลานป้าในเวลาไล่เลี่ยกัน ทั้งสองรายขอให้คุณย่าและคุณป้ากล่าวอวยพรหลังจากงานเลี้ยงตามธรรมเนียมที่เคยปฏิบัติกั� ��มา ผู้กล่าวคำอวยพรต้องขึ้นไปยืนพูดบนเวที

บังเอิญคุณย่าและคุณป้ากำลังขาเจ็บ เดินขึ้นบันไดไม่ไหวและยืนไม่ทน เจ้าภาพจึงอนุโลมให้นั่งพูดที่เก้าอี้ของโต๊ะอาหาร ให้เจ้าบ่าวเจ้าสาวมานั่ง คุกเข่าอยู่ตรงหน้า จำกัดการพูดอยู่ในตัว เพราะจะเป็นการทรมานเจ้าบ่าวและเจ้าสาว

ตรงนี้ทำให้ต้องรำพึงถึงความหลังเมื่อครั้งเป็นเด็ก พ่อแม่มีคู่บ่าวสาวมาไหว้บ่อยๆ ตามธรรมเนียมของการไหว้ผู้ใหญ่

การไหว้ผู้ใหญ่เป็นขั้นตอนหนึ่งของพิธีแต่งงาน

หลังจากวันแต่งงาน ภายในสัปดาห์แรก สามีภรรยาคู่ใหม่จะนำดอกไม้ธูปแพ เทียนแพออกไปไหว้ผู้ใหญ่ที่นับถือ อาจไปคราวละสองบ้านก็ได้ ถ้าสะดวกที่จะทำอย่างนั้น ผู้ใหญ่ที่รับไหว้มักเป็นคู่

เพื่อจะได้ให้โอวาทคู่สามีภรรยาใหม่ได้ถนัด ผู้ใหญ่ฝ่ายหญิงให้โอวาทสาว ผู้ใหญ่ฝ่ายชายให้โอวาทหนุ่ม การเข้ามากราบกรานอยู่ตรงหน้าทำให้รู้สึกว่าใกล้ชิด โอวาทจึงเป็นคนละอย่างกับธรรมเนียมใหม่ที่ผู้ใหญ่ขึ้นไปกล่าวอวยพรบนเวที

จากประสบการณ์จำได้ว่าผู้ใหญ่ที่ไปไหว้มี 3 ราย คือจอมพล ป.พิบูลสงครามและท่านผู้หญิง หลวงประดิษฐ์มนูธรรมและท่านผู้หญิง และคุณหญิงสัจจาภิรมย์ ซึ่งมีศักดิ์เป็นป้า

การมาไหว้อย่างนี้ ผู้ใหญ่พูดกับสามีภรรยาคู่ใหม่โดยตรง โอวาทที่ท่านให้จึงเป็นการจำเพาะเจาะจงมากกว่าที่จะเป็นคำอวยพรตามธรรมเนียมสำหรับผู้คน� ��ั้งหมดซึ่งมาในงานร่วมฟัง

จะเล่าให้ฟังว่า คุณป้าสอนอะไร เป็นที่รู้กันว่าคุณป้าเป็นแม่บ้านที่เชี่ยวชาญนัก ทั้งการบริหารคนและทรัพย์สิน

คุณป้าเล่าว่า เมื่อแรกแต่งงานกับเจ้าคุณใหม่ๆ ท่านและเจ้าคุณไม่ได้มีทรัพย์สิน อะไรเป็นหลักเป็นฐาน ท่านมีวิธีเก็บเงินที่ได้มาจากเงินเดือนของเจ้าคุณและทำเรือกสวน ไร่นาให้พอกพูนเป็นเงิน สมัยนั้นไม่มีธนาคาร อย่างน้อยท่านก็ไม่รู้จักใช้บริการของธนาคาร

ท่านเก็บใส่ถุงผ้า (ถุงพลาสติกยังไม่มีใช้) แล้วฝากพระ พระของท่านคือนำไปวางไว้ที่แท่นพระ เคารพนบไหว้ออกปากฝากท่านไว้ เมื่อฝากพระไว้แล้วก็ไม่กล้าไปหยิบมาใช้ ขอยืมก็ไม่กล้า ท่านว่าท่านเก็บเงินของท่านด้วยวิธีนี้ จะนำเอาไปใช้บ้างก็ได้

ตอนที่ฟังท่านเล่า คิดว่าทำหน้าเฉยๆ แต่ในใจขัน แต่ก็ยอมรับว่าวิธีของท่านเข้าที พระพุทธรูปไม่ต้องแสดงอิทธิปาฏิหาริย์อะไร ตั้งอยู่เฉยๆคนก็กลัว คนเอาใจของตัว ไปมอบให้แก่พระพุทธรูปเอง นำเงินไปฝากท่านไว้ เกรงใจท่านถ้าจะไปทำรุ่มร่ามหยิบเอามาใช้โดยพลการ เป็นการควบคุมใจตัวเองวิธีหนึ่ง ซึ่งไม่น่าจะได้ผลแก่คนทั่วไป โดย เฉพาะคนรุ่นหลานเหลนของคุณป้า

ในการไปไหว้ผู้ใหญ่ มีธรรมเนียมว่าผู้ใหญ่จะมีของตอบแทนเพื่อรับไหว้ ของรับไหว้อาจเป็นเงินหรือสิ่งของมีค่าเล็กๆน้อยๆ ถ้าเป็นเงินท่านคิดว่าจะได้เป็นเงินก้นถุง มีประโยชน์ตรงให้ผลทางใจมากกว่าจะนำไปใช้สอยในฐานะที่เป็นของแลกเปลี่ยน

สำหรับโอวาทที่คุณป้าให้แก่สามีภรรยาคู่ใหม่ยังโบราณเหมือนเดิม คือให้ผู้หญิงอดทน ผู้ชายขยันขันแข็งทำมาหาเลี้ยงดูบุตรภรรยา ท่านอยู่ในสมัยที่สามีภรรยาต้องมีบุตรหลายคน และสามีมีสิทธิ์ที่จะมีภรรยาหลายคนด้วย ขอให้มีปัญญาเลี้ยงดูก็ไม่ว่ากัน คุณป้าพูดอย่างผู้สันทัดจากประสบการณ์ของภรรยาเองที่มีภรรยารอง ไม่ทนก็ต้องทน

ท่านให้ของขวัญเป็นถุงเงิน เมื่อยู่ในรถระหว่างทาง ฝ่ายหญิงจะเปิดซอง ฝ่ายชายบอกว่า อย่างเพ่อเปิด เก็บเอาไว้อย่างนั้นก่อน ให้ความรู้สึกดีๆซึมซาบอยู่ในใจ คุณป้าท่านเป็นคนระวังเรื่องการใช้เงิน จำนวนเงินน้อยนิดสำหรับเรามีค่ามากกว่าสำหรับท่าน เราต้องทำใจให้ค่าของเงินที่ท่านให้มีค่าเท่ากับค่าในความคิดของท่าน

ต่อมาเปิดซองจึงเห็นว่ามีเงิน 5 บาทอยู่ในนั้น ถ้าเทียบกับเงินเดือนข้าราชการชั้นโทในขณะนั้น 140 บาท และข้าราชการชั้นเอกเงินเดือน 240 บาท 5 บาทนับ ว่ามีค่าทั้งค่าทางใจและค่าจริง

ธรรมเนียมการไปไหว้ผู้ใหญ่หลังจากแต่งงานแล้วหายไปเมื่อใดไม่ทราบ น่าจะเป็นเพราะการแต่งงานในสมัยต่อๆมาไม่ได้จัดขึ้นในบ้าน ไปจัดในสถานที่ที่มีความสะดวก ในการรับรองแขกและงานเลี้ยง มีเวทีให้ผู้ใหญ่ขึ้นไปปราศรัยและเล่นดนตรี หรือบางทีมีการแสดงฟ้อนรำต่างๆด้วย

การขึ้นไปอวยพรคู่บ่าวสาวบนเวทีจึงเป็นแค่พูดอวยพรคำสอง คำท่ามกลางคนจำนวนมาก จะพูดอะไรที่ใกล้ชิดเป็นความจริงนักก็ไม่สมควร ไม่เหมือนกับผู้ใหญ่พูดกับคู่บ่าวสาวอย่างให้เขาฟังจริงจัง เพราะเขามานั่งอยู่ตรงหน้า

เข้าใจว่า การพูดของคุณป้าเมื่อวันนั้นจะไม่เหมือนใคร คงไม่มีคู่บ่าวสาวคู่ไหน ที่ได้รับฟังโอวาทเรื่องการเก็บเงินจากผู้ใหญ่เช่นนั้น เวลาล่วงเลยมา 57 ปี ยังคงจำได้อยู่ เมื่อจะหยิบเงินออกไปใช้จ่ายสิ่งใด
เป็นต้องนึกว่าเงินมาจากแท่นพระทุกที ยั้งการที่จะมือเติบไว้ได้ส่วนหนึ่ง เงินก้นถุง 5 บาทคิดเสียว่านอนเป็นก้นถุงอยู่ในธนาคารเพื่อ รองรับเงินที่จะเข้ามาทับทวีคูณ เดี๋ยวนี้ยังเห็นภาพคุณป้านั่งอยู่บนพรม มีเชี่ยนหมากอยู่ข้างตัว การกินหมากเป็นกิจกรรมประกอบการสนทนาสำหรับคนไทยสมัยนั้น

เมื่อเปลี่ยนจากการให้โอวาทเฉพาะตัวมาเป็นการให้พรบนเวทีท่ามกลางแขกเหรื่อ ข้อความเนื้อหาสาระถูกจำกัดด้วยเวลาและสถานที่ พรจึงเป็นไปตามฟอร์ม ให้มีความสุขความเจริญ แค่นั้นเป็นธรรมดา ประเภท ให้มีลูกเต็มบ้านหลานเต็มเมือง หรือขอให้ถือไม้เท้ายอดทอง กระบองยอดเพชร หมดสมัยไปแล้ว

ครั้งหนึ่งไปในงานรับประทานเลี้ยงเนื่องในการมงคลสมรส บนเวทีที่สนามหญ้าของบ้านฝ่ายเจ้าสาว มีไม้เท้าและกระบองเป็นส่วนของการตกแต่ง มีเสียงกระซิบว่านั่นอะไร พอดีมีผู้ใหญ่ผู้ชายขึ้นมาพูดบนเวที ท่านเอ่ยถึง ไม้เท้ายอดทอง กระบองยอดเพชร ว่าเป็นสัญลักษณ์ของการครองคู่อยู่ด้วยกันยั่งยืนนานจนแก่เฒ่าถือไม้เท้าด้วยกันทั้งคู่ แต่ท่านไม่ได้เอ่ยถึงกระบองว่าทำหน้าที่อะไรในการครองคู่ ลงได้เป็นสำนวนติดปากใครๆรู้จักจำได้ ต้องมีความหมาย

ไม้เท้าเป็นที่รู้จักกันว่า คนแก่มักต้องพึ่งไม้เท้าเพื่อพยุงกายให้ยืนเดินถนัด ไม้เท้าช่วยประคับประคองร่างกายที่เสื่อมโทรมลงเพราะชราภาพหรือสุขภาพ สามีภรรยาช่วยเหลือกันและกัน การช่วยเหลือมักเป็นที่ต้องการยามแก่เฒ่า

กระบอง นับว่าเป็นอาวุธดั้งเดิม คนป่าคนดอยไม่รู้จักทำอาวุธด้วยวัสดุอื่นๆ เช่นโลหะ มักต้องพึ่งกระบอง ยักษ์ถือกระบอง ไม่ถืออาวุธอื่น คนสองคนอยู่ด้วยกัน แม้จะรักกันปานจะกลืน ก็อดมีปากมีเสียงต่อกันไม่ได้ ชอบใจสำนวน มีปากมีเสียงมาก

เพราะเป็นความจริง ถ้าหุบปากหับเสียงเสียได้ เรื่องไม่เกิด การหุบปากหับเสียงคือการมีวินัยแก่ตัวเอง ซึ่งยากกว่าการบังคับให้ผู้อื่นมีวินัย ถ้าไม่มีวินัย อาจต้องใช้กระบองบังคับ กระบองจึงเป็นเครื่องมือควบคุมอีกฝ่ายหนึ่งซึ่งไม่รู้จักควบคุมตัวเอง

สมัยนี้ กระบองหายากกว่าอาวุธอื่นๆ จึงหมดไปโดยปริยาย ไม่รู้ว่ากระบองหายไป ทำให้คู่สามีภรรยาขัดใจทะเลาะเบาะแว้งกันมากขึ้นหรือเปล่า คงไม่ใช่

ในงานมงคลสมรส ไม่มีใครเอ่ยถึงสิ่งที่ไม่เป็นมงคล อวยพรกันตามฟอร์มว่า ขอให้มีความสุขความเจริญครองคู่กันยืนนาน

เรามักขึ้นต้นคำอวยพรว่า ขอ ขอใครไม่ต้องเอ่ย ละไว้ในฐานที่เข้าใจกันว่า เป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ที่อาจบันดาลอะไรให้ได้ตามคำขอ มีจริงหรือเปล่า ไม่ทราบ ที่แน่ๆคือ หญิงชายที่แต่งงานกันนั้นเองเป็นผู้ดลบันดาลให้สิ่งที่ขอเป็นความจริงขึ้นมาได้ ต้องการความสุขและความเจริญ ก็สร้างขึ้นเอง สุขทุกข์เกิดในใจของแต่ละคน ถ้าหลีกเลี่ยงที่จะไม่สร้างความทุกข์ให้แก่กันและกัน ความสุขก็จะเกิดขึ้น

เราใช้คำว่า ปกติสุข ในชีวิตคู่ สุขควรเป็นความปกติ ทุกข์ควรเป็นความผิดปกติ ซึ่งเมื่อเกิดขึ้นแล้ว ทำลายให้หมดไปได้

คิดว่า การรู้จักหุบปาก หับเสียง ที่เหมาะแก่กาลเทศะ ยังเป็นคำสอนที่ใช้ได้ อยู่สำหรับความเป็นปกติสุขในชีวิตคู่

จาก: นิตยสาร Life & Family

ขอบคุณนะคะ คุณมี่

เคยได้ยินอันนี้ด้วยไหมคะ http://dharma-gateway.com/monk/preach/lp-prayuth/lp-prayuth-26.htm

ธรรมะหมวดหนึ่งที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้เหมาะสมกับโอกาสพิธีนี้ คือ ฆราวาสธรรม ๔ ประการ ฆราวาสธรรมแปลว่า ธรรมสำหรับการครองเรือน มีอยู่ ๔ ข้อด้วยกัน คือ หนึ่ง สัจจะ แปลว่าความจริง สอง ทมะ แปลว่า การฝึกฝนปรับปรุงตน สาม ขันติ ความอดทน สี่ จาคะ ความเสียสละ ความเอื้อเฟื้อ ความมีน้ำใจ จะขอกล่าวถึงธรรม ๔ ประการนี้โดยสังเขป

สัจจะ

ประการที่ ๑ สัจจะ ความจริง อาจแบ่งแยกได้ ๓ ด้าน ความจริงขั้นที่หนึ่ง คือ ความจริงใจ ซึ่งเป็นรากฐานที่สำคัญที่สุด และเป็นรากฐานที่มั่นคงของความสัมพันธ์ที่ดีงาม ความจริงใจแสดงออกเป็นความซื่อสัตย์ต่อกัน จากนั้นก็จริงวาจา คือพูดจริง ขั้นที่ ๓ จริงการกระทำ คือการทำจริงตามที่ใจคิดไว้ ตามที่วาจาพูดไว้ ตลอดจนกระทั่งว่าการดำเนินชีวิต ประกอบกิจกรรมต่าง ๆ ก็ตั้งใจทำจริงดังที่ตั้งความมุ่งมาดปรารถนาไว้ แต่ทั้งหมดนี้ก็มีความจริงใจนั่นเองเป็นรากฐาน ความจริงใจเป็นสิ่งสำคัญที่สุดที่จะทำให้ความสัมพันธ์มั่นคงยั่งยืน

ทมะ

ประการที่ ๒ ทมะ แปลว่า การฝึกฝนปรับปรุงตน ทมะนี้เป็นข้อสำคัญในการที่จะให้เกิดความเจริญก้าวหน้า

ประการแรกที่สุดที่จะเห็นได้ง่ายในความเกี่ยวข้องสัมพันธ์กันก็คือ บุคคลที่มาอยู่ร่วมสัมพันธ์กันนั้น ย่อมมีพื้นเพต่าง ๆ กัน มีอุปนิสัยใจคอและสั่งสมประสบการณ์มาไม่เหมือนกัน แต่เมื่อมาอยู่ร่วมกันแล้วก็จำเป็นที่จะต้องปรับตัวเข้าหากัน

ในเมื่อมีพื้นเพต่างกันสั่งสมมาคนละอย่าง ก็อาจมีการแสดงออกที่ขัดแย้งกัน หรือไม่สอดคล้องกันได้บ้าง การที่จะทำให้เกิดความราบรื่นเป็นไปด้วยดี ก็จะต้องมีการปรับเปลี่ยนเข้าหากัน รู้จักที่จะข่มใจไว้ แล้วรู้จักที่จะสังเกต ใช้สติปัญญาพิจารณาสิ่งที่ผิดแปลกไปจากความคิดนึกตามความหวังความปรารถนาของตน เมื่อไม่วู่วาม ข่มใจไว้ก่อน และใช้สติปัญญาพิจารณา ก็หาทางที่จะปรับตัวเข้าหากันด้วยวิธีที่เป็นความสงบ และเป็นทางที่จะรักษาน้ำใจกันไว้ได้ มีความปรองดองสามัคคี อันนี้ก็เป็นการปรับตัวอย่างหนึ่ง

นอกจากนั้น ในการอยู่ร่วมกับบุคคลภายนอกหรือในกิจการงานและสิ่งแวดล้อมทั้งหลาย เราก็ต้องรู้จักปรับตัวเข้ากับบุคคล การงาน และสิ่งแวดล้อมเหล่านั้น และรู้จักปรับปรุงฝึกฝนตัวให้ดียิ่งขึ้น ด้วยการขวนขวายหาความรู้ให้เท่าทันสิ่งแปลกใหม่อยู่เสมอ เป็นต้น ชีวิตจึงจะเจริญก้าวหน้าได้

ทมะนี้ต้องมีปัญญาเป็นแกนนำสำคัญ เพราะต้องรู้จักคิดพิจารณา และมีความรู้ความเข้าใจ จึงจะปรับตัวและฝึกฝนปรับปรุงตนได้

ขันติ

ประการที่ ๓ คือ ขันติ ความอดทน ความอดทนเป็นเรื่องของพลัง ความเข้มแข็ง ความทนทาน

คนเมื่ออยู่ร่วมกัน ท่านว่าเหมือนลิ้นกับฟัน ย่อมมีโอกาสที่จะกระทบกระทั่งกัน จึงต้องมีความหนักแน่น ความเข้มแข็งในใจที่จะอดทนไว้ก่อน เรียกว่า อดทนต่อสิ่งกระทบใจ นอกจากนั้นก็อดทนต่อความเจ็บปวดเมื่อยล้าทางกาย และอดทนต่อความลำบากตรากตรำในการทำการงาน เป็นต้น ซึ่งจะทำให้สามารถฝ่าฟันอุปสรรคลุล่วงไปได้

ถ้าหากว่าบุคคลสองคนหรือหลายคนมาอยู่ร่วมกันแล้วเอาความเข้มแข็งที่มีอยู่ของแต่ละคนมาร� ��มกันเข้า ก็จะเพิ่มกำลังความเข้มแข็งให้มากขึ้น จะสามารถร่วมฝ่าฟันอุปสรรคและเพียรสร้างสรรค์รุดหน้าไปสู่ความสำเร็จ อันนี้เป็นเรื่องของขันติ ความอดทนที่จะช่วยเสริมให้มีความก้าวหน้า เจริญมั่นคง และพรั่งพร้อมด้วยความสำเร็จ

จาคะ

ประการที่ ๔ จาคะ แปลว่า ความเสียสละ เริ่มแต่ความมีน้ำใจ คือความพร้อมที่จะเสียสละความสุขส่วนตัวให้แก่ผู้อื่น โดยเฉพาะผู้อยู่ร่วมกันก็จะต้องมีความเสียสละต่อกัน เช่น เวลาฝ่ายหนึ่งไม่สบายเจ็บไข้ได้ป่วย อีกฝ่ายหนึ่งก็ต้องเสียสละความสุขของตนเองเพื่อช่วยรักษาพยาบาล อย่างน้อยก็มีน้ำใจที่จะระลึกถึงเมื่อจะทำอะไรก็ตามก็คำนึงถึงความสุขของอีกฝ่ายหนึ่ง อย่างนี้ก็เรียกว่ามีจาคะ

จาคะก็พึงเผื่อแผ่ไปยังญาติมิตร บิดามารดา หรือผู้อยู่ใกล้ชิด ตลอดจนกระทั่งถึงเพื่อนมนุษย์โดยทั่วไป ถ้าหากว่ามีกำลังพอ ก็สละทรัพย์สินสิ่งที่ตนมีอยู่นี้ในการอนุเคราะห์สงเคราะห์ผู้อื่น

จาคะนี้เป็นเครื่องยึดเหนี่ยวน้ำใจของกันและกัน และของคนทั้งหลายที่แวดล้อมอยู่ไว้ได้

ขอบคุณบีมากค่ะ ข้อความดีมาก ๆ เลย

แนะนำหนังสือ love analysis ของท่าน ว.วชิรเมธี ค่ะ