หน้าหลัก / ประสบการณ์แม่ทำงาน กับการให้นมแม่



ประสบการณ์แม่ทำงาน กับการให้นมแม่

พญ.ศิริพัฒนา ศิริธนารัตนกุล

        เรื่อง แม่ทำงานบีบเก็บน้ำนมให้ลูกอย่างไร มีคุณแม่ส่งประสบการณ์มา 14 ท่าน แต่ละท่านล้วนให้นมแม่ และทำงานไปด้วยได้ โดยความพยายามของตัวคุณแม่เองและผู้คนรอบข้าง จริงๆ แล้วได้รางวัลที่ 1 กันหมดทุกๆท่านเลยค่ะ รางวัลที่ 1จากลูกๆได้มอบให้ไปเรียบร้อยแล้ว คือความชื่นใจ ความรัก ความผูกพันที่มีต่อกัน เป็นสิ่งที่จะหาอะไรมาทดแทนไม่ได้เลยใช่ไหมคะ


       การให้นมแม่และทำงานไปด้วยนั้นเป็นสิ่งที่เป็นไปได้ ไม่สูงสุดเอื้อม แม่ธรรมดาๆอย่างเราๆท่านๆนี่แหละค่ะสามารถหาวิธีให้ลูกกินนมแม่ต่อเนื่องได้ ไม่มีเครื่องปั๊มนม ก็ใช้วิธีบีบด้วยมือ ไม่มีห้องปั๊มนม ก็พยายามหาห้องว่างๆในที่ทำงาน หลายๆท่านต้องใช้ห้องน้ำ ไม่มีตู้เย็นในที่ทำงาน ก็ใช้กระติกน้ำแข็งเก็บกลับบ้านมาแช่แข็งต่อได้ สารพัดวิธีสรรหามาเพื่อให้ลูกรักได้รับนมแม่ต่อเนื่องยาวนาน
คุณแม่ที่ทำงานก็สามารถลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างต่อเนื่องได้ หากมีการวางแผนการไว้ล่วงหน้า จากการรวบรวมเรื่องราวของคุณแม่ทำงานที่ส่งประสบการณ์มาร่วมแบ่งปัน พบว่า ไม่ว่าจะเป็นทารกที่คลอดครบกำหนดปกติ คลอดก่อนกำหนด หรือทารกที่เจ็บป่วย คุณแม่ก็ให้นมแม่แก่ลูกได้ค่ะ


ได้รวบรวมประสบการณ์ของคุณแม่ที่คลอดลูกครบกำหนดปกติดังต่อไปนี้ (ส่วนแม่ที่คลอดก่อนกำหนดและลูกป่วยจะแยกไว้อีกบทความหนึ่งค่ะ)

1. บีบน้ำนมแม่เก็บไว้ให้ลูกอย่างไร เริ่มบีบเก็บตั้งแต่เมื่อไร สะสมน้ำนมแม่ได้จำนวนเท่าไรก่อนไปทำงาน
คุณแม่ส่วนใหญ่เริ่มให้ลูกดูดนมแม่จากเต้าตั้งแต่วันแรกๆหลังคลอด และเริ่มเก็บสต๊อคน้ำนมหลังจากลูกครบหนึ่งเดือนไปแล้ว


“เมื่อคลอดแล้วในช่วง 1 เดือนแรกพยายามให้ลูกดูดนมแม่ตามที่ลูกต้องการ ไม่คำนึงถึงเวลา หรือกดดันกับปริมาณที่ปั๊มได้ เริ่มปั๊มเก็บด้วยเครื่องปั๊มน้ำนมไฟฟ้าแบบปั๊มคู่ ตั้งแต่ลูกอายุประมาณ 1 เดือนครึ่งจนถึงวันครบกลับไปทำงาน ได้น้ำนมถุงละ 4 ออนซ์ จำนวน 60 ถุง“- คุณอิชญา


“เริ่มบีบเก็บด้วยมือเปล่าตั้งแต่ลูกอายุ 4 วัน แต่ละครั้งจะได้น้ำนม 1 – 1.5 ออนซ์ จะเก็บรวบรวมน้ำนมที่บีบได้ใน 1 วันใส่ในถุงเก็บนม เก็บสะสมมาเรื่อยๆ เริ่มปั๊มน้ำนมด้วยเครื่องพร้อมลูกดูดเมื่อลูกอายุประมาณ 1 เดือน การปั๊มพร้อมลูกดูดทำให้น้ำนมไหลออกง่ายกว่าเพราะเมื่อลูกเริ่มดูดน้ำนมจะไหลออกอีกข้างอยู่แล้ว การเก็บเล็กผสมน้อยนี้เองทำให้สต็อกนมเพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ ก่อนมาทำงานเก็บรวบรวมสต็อกนมได้เกือบ 80 ถุง มีน้ำนมราว 500 ออนซ์เศษ “ –คุณวิลาสินี(กุ๊ก)


“ในช่วงลาคลอดให้นมแม่เพียงอย่างเดียว ไม่มีนมผสม ไม่มีขวดนมระหว่างที่ลูกดูดนมก็จะใช้มือบีบเต้าข้างที่ว่างอยู่ซึ่งได้ปริมาณน้ำนมมากพอสมควรครั้งละ 2-6 ออนซ์ทุกครั้งที่ลูกเข้าเต้าก็จะให้ดูดจนอิ่มและถอนจากเต้าเองหลังจากนั้นจะใช้มือบีบต่อทุกครั้งปฎิบัติเช่นนี้ ตลอดระยะเวลาที่ลาคลอด (2 เดือน) ทำให้ได้ปริมาณน้ำนมในสต็อกประมาณ 250 ออนซ์” – คุณสุนีย์


ส่วนคุณ Kullaya เริ่มเก็บน้ำนมแม่ตั้งแต่ลูกอายุ 2- 3 สัปดาห์ “เริ่มทำการปั๊มและเก็บเมื่อลูกอายุได้2-3สัปดาห์ เริ่มจากปั๊มหลังจากลูกดูดทุกครั้ง ได้ทีละเล็กละน้อยก็นำมาใส่ขวดรวมๆกัน ครบ1วันถึงจัดเก็บใส่ถุง จาก เมื่อครบกำหนดลาคลอด90วันแล้ว นมที่มีในสต๊อกมีพอลูกกินได้1เดือนครึ่ง “


คุณแม่บางท่านแม้ไม่มีสต๊อคน้ำนมแม่ในช่วงลาคลอดเลย และต้องใช้วิธีเก็บน้ำนมแม่ให้แบบวันต่อวัน แต่ก็ยังสามารถให้นมแม่ต่อเนื่องได้เมื่อต้องกลับไปทำงาน


“ เลี้ยงลูกด้วยนมแม่ตั้งแต่แรกเกิด แต่ในช่วง 3 เดือนแรกก่อนไปทำงาน ไม่มีสต๊อกนมแม่เลยค่ะ ให้ลูกดูดจากเต้าอย่างเดียวตลอด 3 เดือน ต่อมาเมื่อเริ่มหาข้อมูลจากเว็บศูนย์นมแม่แห่งประเทศไทย จึงได้ความรู้ และเริ่มบีบเก็บน้ำนมตอนน้อง 4 เดือน ค่ะ” -คุณ มัทนา “ คุณแม่ต้องบีบเก็บให้น้องกินวันต่อวัน การบีบน้ำนมแม่ ใช้วิธี บีบด้วยมือค่ะ ตอนกลางคืน คุณแม่จะใช้ช่วงเวลาที่น้องปล่อยนม คือ 5 ทุ่ม ตี 2 และตี 5 ได้นมครั้งละ 3-4 oz ส่วนตอนกลางวันที่คุณแม่ไปทำงานจะบีบเก็บ 4 รอบคือ 8.30 , 10.30 , 12.30 และ 14.30น.” -คุณพัชรินทร์


“เก็บโดยการปั๊มนมแช่ช่องแข็งเก็บไว้ให้ทานวันต่อวันทั้งที่ทำงานและที่บ้าน เพราะว่าไม่มีนมสต๊อกไว้ให้ เวลาที่ปั๊มนมคือ เวลากลางคืนหลังจากที่น้องนอนแล้วได้ประมาณ 1/2 ออนซ์ และตี 2 จะได้ประมาณ 1 ออนซ์ เวลามาทำงานตอนเช้า 8.30 ก่อนมาทำงานจะให้น้องดูดนมก่อน (ถ้าน้องตื่น) หลังอาหารกลางวันจะปั๊มนมเก็บได้ประมาณ 3-4 ออนซ์ และ 15.30 จะปั๊มอีกรอบได้อีกประมาณ 3-4 ออนซ์ สรุปรวมหนึ่งวันจะได้นมประมาณ 6-8 ออนซ์ และเลิกงาน 16.30 น. กลับถึงบ้านประมาณ 16.45 น. ก็จะให้ลูกดูดนมจากเต้าเลย “ -คุณ ภัชชภรณ์


“ ช่วง 3 เดือนแรกปั๊มแล้วให้ลูกดูดจากขวดเลย เพราะหัวนมสั้น ไม่มีสต๊อกเลย ตอนกลางคืนตื่นมาปั๊มได้ 1 ออนซ์ก็ให้ลูกกินก่อน แล้วก็ปั๊มต่อไปเรื่อย ๆ สลับไปให้ลูกกินจนลูกอิ่ม พอเดือนที่ 3 ก่อนไปทำงานก็ทำ
สต๊อกไว้บ้างในช่วงเช้าหรือกลางคืนที่ลูกไม่ตื่นมากินก็ตื่นมาปั๊มตามเวลา ปั๊มน้ำนมแม่ใส่ถุงน้ำนมแช่ช่องแข็ง ตั้งแต่ลูกได้ 3 วันตอนมาทำงานมี สต๊อกแค่ประมาณ 10 ถุง” -คุณพรพรรณ


2.ให้คนอื่นป้อนนมแม่อย่างไร มีวิธีฝึกและเตรียมตัวลูกอย่างไร


“ก่อนกลับมาทำงาน 2 สัปดาห์ ควรมีการซ้อมป้อนน้ำนมในเวลาที่ลูกจะไม่ได้ดูดจากเต้าแม่เพื่อให้ลูกคุ้นเคยและไม่ลำบากกับคนป้อนนมแม่ ดิฉันจึงเตรียมน้ำนมแม่ ขวดนม และจุกนมแบบฐานกว้าง หรืออาจใช้จุกนมขนาดธรรมดาก็ได้ค่ะแต่ควรใช้ขนาดรูเล็กสุดคือ S และบิดเกลียวแน่นๆ เพื่อให้ดูดยากๆเข้าไว้ เวลาป้อนตัวดิฉันเองจะอยู่ห่างลูกพอสมควร จะไม่ให้ลูกเห็น ได้ยินเสียง หรือแม้แต่ได้กลิ่นเพื่อให้ลูกยอมร่วมมือกินนมที่คนเลี้ยงป้อนแต่โดยดี”- คุณวิลาสินี


“เตรียมการก่อนที่จะครบวันลา ต้องหัดลูกดูดนมแม่ที่เก็บใส่ขวด ควรเริ่มจากการปรับเวลากินนมลูก ช่วงสัปดาห์สุดท้ายก่อนครบวันลา ให้ลูกดูดนมจากอกแม่ตอนตื่น มื้อสายหลังจากนั้น ปั๊มน้ำนมเก็บสัก 1-2 ออนซ์ แล้วค่อยให้ลูกดูดต่อ ฝึกให้ลูกดูดนมแม่จากขวด ในมื้อที่ตรงกับเวลาที่เราออกจากบ้านไปทำงานแล้ว เพื่อให้ชินกับจุกนมยาง ทำอย่างนี้สัก 2-3 วัน และค่อยขยาย มื้อสาย มื้อบ่าย โดยแต่ละมื้อเราปั๊มก่อนหรือปั๊มหลังจากที่ลูกดูด หรือจะปั้มข้างที่ลูกไม่ได้ดูดพร้อมกันได้เลยค่ะ พอมื้อต่อไปสลับข้างที่เริ่มต้นให้ลูกดูดค่ะ น้ำนมจะมาสม่ำเสมอเท่ากัน “- คุณสโรทร

“ เวลา 2 อาทิตย์ก่อนไปทำงาน ตั้งแต่เวลา 8.00-17.00 น. ให้พี่เลี้ยง (คุณป้า) ฝึกป้อนนมแม่จากจุกนมและการปั๊มนมมื้อแรกก็ยังคงเริ่มต้นที่เวลาตี 4 , 8.00 น., 11.00 น. และ 14.00 น. หลังจาก 5 โมงเย็นก็ให้ดูดเต้าเพียงอย่างเดียวในช่วงแรกๆก็มีอุปสรรคเพราะลูกไม่ยอมดูดนมจากจุกอาทิตย์แรกที่กลับไปทำงานมีการใช้เคล็ด (ไม่) ลับกันเล็กน้อยคือใช้เสื้อชุดนอนของคุณแม่ห่อขวดนมที่ใส่นมแม่ไว้ให้ลูกดูดเพราะอย่างน้อยไม่ได้นอนในอ้อมกอดแม่ก็ยังได้รับกลิ่นจากเสื้อของแม่มหัศจรรย์มากเพราะวิธีนี ใช้ได้ผลสำหรับในวันเสาร์ และวันอาทิตย์จะให้ดูดนมแม่เพียงอย่างเดียวเท่านั้น”-คุณสุนีย์

“ก่อนที่จะมาทำงาน หัดให้ลูกดูดขวดนม โดยจะบีบน้ำนมแม่ใส่ขวด ถ้าเป็นดิฉันป้อนลูกจะไม่กินค่ะ จะอมจุกนมอยู่อย่างนั้น ทำเหมือนว่าฝืนใจกินแล้วก็บ้วนออกมาด้วย จึงเปลี่ยนวิธีใหม่ให้แม่ของดิฉันเป็นคนป้อน และดิฉันก็ต้องออกไปให้ห่างจากตัวลูก ไม่ให้ลูกเห็นเลย ถ้าอยู่ใกล้ๆลูก แล้วลูกได้กลิ่น ลูกก็จะไม่ยอมกิน ฝึกกันอยู่ประมาณ 7 วัน กว่าจะกินแบบไม่ฝืนใจ” – คุณมัทนา


“ตอนมาทำงานก็ให้แม่ของเราเลี้ยง พอถึงเวลามื้อนมก็ให้นำนมมาแช่ในน้ำธรรมดาให้ละลายด้วยอุณหภูมิห้อง ไม่ต้องให้ละลายมาก ลูกชอบกินนมเย็น ๆ ดมแล้วก็ไม่มีกลิ่นเหม็นหืน สังเกตว่าเวลาที่นมละลายนานประมาณ 1 – 2 ชั่วโมงแล้วลูกจะไม่ค่อยกินเท่าไร “-คุณพรพรรณ


“การฝึกลูกให้ดูดนมที่ไม่ต้องอุ่นจัด แต่เป็นอุณหภูมิห้อง โดยนมที่เก็บมาจากที่ทำงานให้ลูกกินวันรุ่งขึ้น ตอนลูกจะกิน แช่ขวดนมในน้ำอุ่นให้คลายความเย็น เขย่าขวดเบาๆ ก็ให้ลูกดูดได้เลยค่ะ”-คุณสโรทร


3.เมื่ออยู่ที่ที่ทำงานใช้เวลาว่างตอนไหนบีบน้ำนม ที่ไหน เก็บน้ำนมแม่ที่ที่ทำงานอย่างไร เอากลับบ้านอย่างไร


“พอกลับมาทำงาน ก็พยายามจะปั้มนมเป็นเวลา โดยกะเวลา 3-4 ชม. ปั้มนม 1 ครั้ง เช่น ปั้มนมจากบ้าน 6 โมงเช้า ปั้มที่ทำงานเวลา10 โมงเช้า บ่าย 2 โมง และค่อยกลับไปปั้มนมที่บ้าน ตอน 6 โมงเย็น หรือจะให้ลูกดูดก็ได้ แต่ก็จะพยายามตื่นมาปั้มนมตอนตี 2 อีก 1 ครั้ง ใช้เครื่องปั๊มนมแบบปั้มคู่ เพราะจะประหยัดเวลาในการปั้มนมได้มาก ใช้เวลาปั้มครั้งละประมาณ 30 นาที ตรวจสอบเต้านมโดยการจับๆดูว่ายังมีน้ำหนักอยู่หรือไม่ ถ้ามีก็จะปั้มต่อไป เพราะจะได้นมส่วนหลัง ถ้านมเกลี้ยง นมจะเบาและไม่หนักแล้ว“- คุณกมลรัตน์


“เมื่อเครื่องปั๊มไม่ออกแล้วดิฉันจะบีบด้วยมือเปล่าโดยจะกระตุ้นหัวนมให้รู้สึกจี๊ดก่อนจะทำให้ได้น้ำนมเพิ่มอีก 1 - 1.5 ออนซ์ น้ำนมที่ปั๊มได้ทั้งหมดจะเก็บไว้ในช่องใต้ช่องน้ำแข็ง “-คุณวิลาสินี


“ปั๊มนมได้ทุก 3-4 ชั่วโมง ปั๊มนมในห้องมุมนมแม่ที่ตนเองจัดตั้งขึ้น มีความภูมิใจทุกครั้งที่ปั๊มนม ได้น้ำนมกลับบ้านครั้งละ 12-16 ออนซ์ นำกลับบ้านทุกวันโดยเก็บใส่กระเป๋าเก็บความเย็น”- คุณ อิชญา


“ดิฉันบีบน้ำนมในห้องพยาบาล ซึ่งจะมีมุมนมแม่ จัดอยู่เป็นสัดส่วน การบีบน้ำนมแต่ละครั้งใช้เวลาประมาณครึ่งชั่วโมง ก่อนบีบจะนวดที่เต้านมทั้ง 2 ข้างเบาๆ จากนั้นก็จะใช้นิ้วโป้งและนิ้วชี้นวดตรงหัวนมค่ะ เพื่อทำให้น้ำนมพุ่งได้ดีทีเดียว เทนมที่บีบได้ใส่ถุงเก็บน้ำนม ปริมาณนมในแต่ละถุงแค่พอลูกทานอิ่มในแต่ละมื้อ นำถุงน้ำนมแม่ไปแช่ไว้ในช่องแช่แข็งของตู้เย็น เมื่อถึงเวลาเลิกงาน ก็นำใส่กระติกน้ำแข็งกลับบ้านค่ะ“ –คุณมัทนา


“การปั๊มนม ช่วงเช้ารอบแรกจะปั๊มในรถตู้รับส่งพนักงานใช้เวลาเดินทางประมาณ 15 นาที เมื่อมาถึงที่ทำงาน ปั๊มนมทุก 4-6 ชั่วโมงที่ห้องเปลี่ยนเสื้อผ้า ใช้โต๊ะรีดผ้า วางเครื่องปั๊มนม คลุมผ้าคลุมปั๊มนม เป็นมุมนมแม่เล็ก ๆ การป้อนน้ำนมแม่ในช่วงที่แม่ทำงาน จะละลายน้ำนมแล้วเก็บใส่ขวด ขวดละ 4 ออนซ์จำนวน 5 ขวด เพื่อให้พี่เลี้ยงป้อน เมื่อกลับบ้านพยายามให้ดูดนมแม่ ในช่วงกลางคืน” –คุณอิชญา


“ในที่ทำงานจะเข้าไปบีบเก็บน้ำนมในห้องเก็บของและห้องล้างแก้วล้างจานเนื่องจากในหน่วยงานทหารมีแต่ทหารชายเป็นส่วนใหญ่จึงไม่มีมุมนมแม่ค่ะ เมื่อเก็บน้ำนมได้จะนำไปแช่ตู้เย็นไว้ใต้ช่องแช่แข็ง เวลากลับบ้านจะใส่ในกระติกเล็ก ๆแล้วเอาน้ำแข็งแช่ให้เต็มกระติก น้องได้กินนมแม่ตั้งแต่แรกเกิดจนถึงปัจจุบัน 4 ขวบ 1 เดือนยังกินนมแม่ตลอดค่ะ”-คุณ พัชรินทร์


“ด้วยปณิธานอันแน่วแน่ และการสนับสนุนจากคุณหมอก่อนออกจากโรงพยาบาลว่าหากต้องกลับไปทำงาน สิ่งที่จะขาดหายไปไม่ได้เด็ดขาดคือ “วินัย” ในที่นี้ หมายถึงวินัยในการปั๊มนม ต้องปั๊มนมทุกๆ 3 ชม. ดิฉันใช้ห้องประชุมเป็นมุมปั๊มนม วันละ 3 ครั้ง คือเวลา 8.00น. 11.00 น. และ14.00 น. แต่เวลาที่ดีที่สุดคือช่วงตี 3 หรือ ตี 4 เพราะเป็นเวลาที่ได้ปริมาณน้ำนมมากที่สุดของวันเคยได้มากที่สุดถึง 20 ออนซ์ต่อครั้ง ….แต่การปั๊มนมในเวลาทำงานใช่ว่าจะราบรื่นทุกวันบางวันมีประชุมหรืองานยุ่งจนไม่สามารถปลีกเวลาเพื่อปั๊มนมได้แต่ก็ยังเคร่งครัดปั๊มนมอย่างสม่้ำเสมอโดยการย้ายที่ปั๊มนมจากห้องประชุมมาเป็นโต๊ะทำงานแทนซึ่งทำให้สะดวกสบายยิ่งขึ้น และได้ปริมาณน้ำนมเพิ่มขึ้นอีกเล็กน้อยเนื่องจากไม่ต้องกังวลเรื่องเวลาที่หายไปจากโต๊ะทำงาน”-คุณสุนีย์


“มาทำงาน เริ่มปั๊มเป็นช่วงเวลา 8.00 น. , 10.30 น. , 13.00 น. 15.30 น. ปั๊มในห้องน้ำของที่ทำงาน กลับบ้านก็ปั๊มตอน 18.00 น. , 20.30 น. , 23.00 น. , 02.00 น., 05.00 น.“ –คุณพรพรรณ


“สถานที่ปั้มนม ถ้ามีห้องเตรียมอาหาร หันหลังให้ประตู คนเข้ามาก็จะรู้ว่าแม่ลูกอ่อนกำลังเก็บน้ำนม หรือห้องทำงานที่เป็นPartitionก็หันหลัง พร้อมติดป้ายแบบขำๆๆ ว่าห้ามเข้ากำลังผลิตอาหารเด็กอ่อนต้องการความสะอาด หรือจะใช้ห้องเปลี่ยนผ้าอ้อมเด็กก็ได้ ถ้าห้องน้ำ โล่ง สะอาด ใช้พื้นที่ว่างหน้ากระจก หรือ ห้องแม่บ้าน ระยะเวลาในการปั๊มแต่ละครั้งจะใช้ประมาณ 10-15 นาทีเท่าที่ลูกดูดแต่ละมื้อเหมือนกันค่ะ”-คุณสโรทร


ขอขอบคุณ คุณแม่ทั้ง 14 ท่านที่ร่วมแบ่งปันประสบการณ์ในครั้งนี้ค่ะคือ


คุณ อร ธรรมพักตรกุล คุณ กมลรัตน์ คุณ ฮารุ จังอร คุณ นิอร สมยศ คุณ พรพรรณ คุณ มัทนา ยินดียม คุณสุนีย์ อาดำ คุณKullaya คุณ สโรทร คุณ ภัชชาภรณ์ คุณ อิชญา มอญแสง คุณ วิลาสินี บุญมาสูงทรง
คุณพัชรินทร์ คุณ Netaddr